Theo báo cáo Future of Jobs 2025 của World Economic Forum, 39% kỹ năng của người lao động được dự báo sẽ thay đổi trong vòng 5 năm. Trong khi đó, Goldman Sachs ước tính AI tạo sinh có thể tác động đến khối lượng công việc tương đương 300 triệu việc làm toàn thời gian trên toàn cầu. Những biến động này đang bắt đầu tác động trực tiếp đến cách học sinh lớp 12 lựa chọn ngành học – nhóm đang đứng trước quyết định quan trọng về định hướng nghề nghiệp.
Từ chọn ngành “an toàn” đến chọn năng lực thích nghi
Nếu trước đây, nhiều gia đình ưu tiên những ngành được xem là ổn định và ít biến động, thì nay họ bắt đầu cân nhắc ngành học đó sẽ thay đổi ra sao dưới tác động của công nghệ, khả năng mở rộng cơ hội làm việc trong môi trường quốc tế.
Ở giai đoạn nước rút trước kỳ xét tuyển, Lê Duy – học sinh lớp 12 Trường THPT Chuyên Sơn Tây (Hà Nội) cho rằng, việc lựa chọn chương trình đại học trong thời kỳ mới cần gắn với sự thay đổi của công nghệ và thị trường lao động. “AI có thể thay thế một số công việc mang tính lặp lại. Vì vậy, khi tìm hiểu ngành Quản trị kinh doanh, em ưu tiên những chương trình đào tạo có tích hợp công nghệ, dữ liệu và tư duy quản trị hiện đại”, Duy chia sẻ.
Chị Phạm Thị Hạnh (Mê Linh, Hà Nội), có con đang học lớp 12 cho biết, tốc độ phát triển nhanh của AI khiến gia đình lo ngại kiến thức con học được có thể không theo kịp thực tế. Vì vậy, khi chọn trường, chị quan tâm nhiều hơn đến việc chương trình đào tạo giúp học sinh làm được gì và khả năng áp dụng vào công việc sau này.
Doanh nghiệp không cần người “biết AI”, mà cần người “làm việc được với AI”
Ở phía doanh nghiệp, yêu cầu về nhân sự cũng đang dịch chuyển theo hướng tương tự. Theo ông Phạm Đăng Khôi, Giám đốc Công nghệ chuỗi bán lẻ dược phẩm Long Châu, vấn đề không nằm ở việc AI phát triển nhanh hay chậm, mà ở cách người lao động được chuẩn bị để làm việc cùng công nghệ này.
Ông cho rằng, doanh nghiệp hiện không thiếu người “biết dùng AI”, mà thiếu những người hiểu hệ thống vận hành ra sao, nhìn ra đúng vấn đề cần giải quyết và sử dụng công nghệ như một công cụ tạo giá trị.
AI đang buộc giáo dục đại học thay đổi
Sự dịch chuyển này buộc giáo dục đại học phải điều chỉnh, không chỉ ở nội dung giảng dạy mà ở cách tổ chức toàn bộ quá trình học. Nhiều chương trình đại học bắt đầu điều chỉnh cấu trúc đào tạo theo hướng liên ngành và tích hợp công nghệ.
Tại Asia Vietnam, chương trình liên kết giữa Trường Đại học FPT và Asia University, Đài Loan (Trung Quốc), AI đang trở thành trục xuyên suốt trong các lĩnh vực đào tạo: AI, Công nghệ bán dẫn, Quản trị kinh doanh và Tài chính theo mô hình quốc tế.
Đáng chú ý, với ngành Trí tuệ nhân tạo, Asia Vietnam đào tạo liên ngành với ba hướng: công nghệ AI, ứng dụng AI và AI trong kinh doanh. Theo ông Phạm Đăng Khôi, đây là cấu trúc phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động hiện nay, khi người học cần đồng thời hiểu cách hệ thống vận hành, biết ứng dụng vào thực tế và quan trọng nhất là xác định đúng vấn đề cần giải quyết.
Ông Khôi cho rằng, nhiều người có thể sử dụng công cụ AI, nhưng lại gặp khó khăn khi áp dụng vào các tình huống cụ thể. Khi không hiểu rõ ngữ cảnh, việc sử dụng công nghệ dễ rơi vào tình trạng “dùng một công cụ quá lớn cho một bài toán quá nhỏ”.
Song song với đó, ngành Công nghệ bán dẫn được thiết kế theo hướng bao quát chuỗi giá trị của lĩnh vực, từ thiết kế vi mạch đến sản xuất và kiểm thử, đồng thời mở rộng sang các công nghệ liên quan như AI, IoT và tự động hóa trong môi trường nhà máy. Điều đó bám sát thực tế của ngành hiện nay, nơi dữ liệu, thuật toán và tối ưu vận hành ngày càng giữ vai trò quan trọng.
Không chỉ ở khối công nghệ, cách tiếp cận này cũng xuất hiện rõ ở các ngành thuộc khối kinh tế như Tài chính và Quản trị kinh doanh. Thay vì chỉ tập trung vào lý thuyết, chương trình được tích hợp thêm các công cụ phân tích dữ liệu, mô hình dự báo và tư duy ra quyết định dựa trên dữ liệu – những năng lực đang dần trở thành tiêu chuẩn mới trong môi trường doanh nghiệp.
Khi nhiều chương trình đều đưa AI vào giảng dạy, khác biệt không còn nằm ở nội dung, mà ở cách công nghệ được tích hợp trong quá trình học. Điều này quyết định người học chỉ biết sử dụng công cụ, hay có thể áp dụng AI vào công việc thực tế.
Đặc biệt, sau 2 năm học tại Việt Nam, sinh viên Asia Vietnam sẽ chuyển tiếp sang Đài Loan trong 2 năm tiếp theo. Môi trường học tập này giúp sinh viên quan sát và tiếp cận thực tế cách AI, dữ liệu và công nghệ được ứng dụng trong quản trị, sản xuất, tài chính, dịch vụ và chuỗi cung ứng. Từ đó, người học có thêm nền tảng để mở rộng tư duy nghề nghiệp, tích lũy trải nghiệm quốc tế và chuẩn bị cho các cơ hội việc làm tại thị trường khu vực và toàn cầu.
Chọn ngành trong thời đại AI: không còn là bài toán cũ
Trong bối cảnh AI thay đổi nhiều ngành nghề, lựa chọn ngành học không còn dừng ở việc xác định một công việc cụ thể, mà trở thành quyết định về việc xây dựng năng lực dài hạn.
Thay vì chỉ quan tâm đến những ngành nghề truyền thống, nhiều học sinh bắt đầu tìm kiếm các chương trình có thể kết hợp công nghệ, mở rộng cơ hội làm việc và thích nghi với thị trường quốc tế đang thay đổi.
Trong bối cảnh đó, các mô hình đào tạo gắn với công nghệ và môi trường học tập quốc tế đang trở thành lựa chọn được nhiều học sinh và phụ huynh quan tâm.
