39% kỹ năng cốt lõi của người lao động được dự báo sẽ thay đổi vào năm 2030. Trước sự dịch chuyển này, PGS. TS. Phạm Thị Liên – Giám đốc Đào tạo kiêm Trưởng khoa Quản trị kinh doanh và Tài chính Asia University Vietnam cho rằng giáo dục đại học cần chuyển trọng tâm từ truyền đạt kiến thức sang phát triển năng lực với 5 trụ cột để chuẩn bị nguồn nhân lực có khả năng thích ứng và làm việc cùng trí tuệ nhân tạo (AI).
39% kỹ năng cốt lõi có thể thay đổi, giáo dục cần chuẩn bị gì cho người học?
Theo Future of Jobs Report 2025 của World Economic Forum (WEF), đến năm 2030, những chuyển dịch của thị trường lao động có thể tạo ra khoảng 170 triệu việc làm mới, đồng thời làm dịch chuyển khoảng 92 triệu việc làm hiện tại, tương đương mức tăng ròng 78 triệu việc làm. Đáng chú ý, các doanh nghiệp được khảo sát dự báo khoảng 39% kỹ năng cốt lõi của người lao động sẽ thay đổi hoặc trở nên lỗi thời trong giai đoạn 2025-2030.
Theo PGS. TS. Phạm Thị Liên, những con số này cho thấy AI vừa tạo ra áp lực, vừa mở ra những cơ hội nghề nghiệp mới. Vấn đề không đơn thuần là liệu AI có thay thế con người hay không, mà là những công việc mới sẽ đòi hỏi kiến thức và kỹ năng khác với hiện tại.
Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với giáo dục đại học. Khi công nghệ và nhu cầu của thị trường lao động thay đổi nhanh, việc đào tạo không thể chỉ dừng ở truyền đạt kiến thức và kiểm tra khả năng ghi nhớ, vận dụng. Quan trọng hơn là giúp sinh viên hình thành năng lực để tiếp tục học hỏi và thích ứng sau khi tốt nghiệp.
PGS. TS. Phạm Thị Liên nhấn mạnh: “Không thể kỳ vọng sinh viên học xong đại học là đã có đủ kiến thức cho cả sự nghiệp. Khi môi trường và thị trường lao động liên tục thay đổi, người học cần có khả năng thích ứng và duy trì việc học suốt đời”, bà chia sẻ.
Theo bà, học tập suốt đời còn bao gồm khả năng unlearn (loại bỏ những kiến thức hoặc cách làm đã không còn phù hợp) để tiếp nhận phương pháp mới. Cùng với đó là tư duy giải quyết vấn đề và đổi mới, thay vì chỉ ghi nhớ và tái hiện kiến thức.
5 trụ cột tạo nên chân dung nguồn nhân lực tương lai
Từ góc nhìn của giáo dục đại học, PGS. TS. Phạm Thị Liên đề xuất 5 trụ cột để phát triển nguồn nhân lực trong nền kinh tế AI, gồm: hiểu biết về AI, năng lực con người, học tập suốt đời, gắn kết với doanh nghiệp và tư duy đổi mới.
Trước hết, hiểu biết về AI không có nghĩa mọi sinh viên đều phải trở thành kỹ sư AI. Điều quan trọng là người học biết sử dụng công nghệ đúng cách, hiểu giới hạn của AI và có đủ kiến thức chuyên môn để đánh giá kết quả mà công nghệ tạo ra. Vì vậy, tư duy phản biện và ý thức sử dụng AI có trách nhiệm trở thành những năng lực quan trọng trong quá trình học tập và làm việc.
Bên cạnh khả năng làm việc với công nghệ, các năng lực mang tính con người vẫn giữ vai trò then chốt. Giao tiếp, sáng tạo, thấu cảm, lãnh đạo hay khả năng đưa ra những cân nhắc về đạo đức là những yếu tố giúp con người tạo ra giá trị trong những tình huống mà AI chưa thể thay thế hoàn toàn.
PGS. TS. Phạm Thị Liên nhấn mạnh: “Năng lực của con người cần bổ trợ cho AI chứ không phải cạnh tranh với AI. Điều chúng ta cần chuẩn bị là khả năng cùng làm việc với công nghệ”.
Ba trụ cột còn lại mở rộng câu chuyện từ năng lực cá nhân sang môi trường phát triển của người học. Học tập suốt đời giúp sinh viên duy trì khả năng cập nhật kiến thức khi công nghệ tiếp tục thay đổi; tư duy đổi mới tạo nền tảng để người học chủ động tìm cách giải quyết vấn đề mới; trong khi sự gắn kết với doanh nghiệp giúp quá trình đào tạo bám sát nhu cầu thực tế của thị trường.
Thông qua các bài toán thực tiễn, dự án, thực tập và chia sẻ chuyên môn từ doanh nghiệp, sinh viên có cơ hội hiểu rõ hơn những năng lực đang được yêu cầu trong môi trường làm việc.
Năm trụ cột này cho thấy việc chuẩn bị nguồn nhân lực cho thời đại trí tuệ nhân tạo là hình thành một thế hệ người học vừa biết sử dụng và đánh giá, vừa có năng lực con người, tư duy đổi mới và khả năng kết nối kiến thức với những vấn đề thực tế.
Đào tạo AI tại Asia University Program gắn với ứng dụng và nhu cầu thực tế
Từ khung “AI Ready University” (Đại học sẵn sàng cho AI), PGS. TS. Phạm Thị Liên cho rằng việc chuẩn bị nguồn nhân lực cần được triển khai đồng bộ từ chương trình đào tạo, đội ngũ giảng viên đến kết nối doanh nghiệp và môi trường học tập. Với các ngành liên quan trực tiếp đến trí tuệ nhân tạo, sinh viên cần biết cách đưa công nghệ vào giải quyết những vấn đề thực tế.
Định hướng này được thể hiện trong chương trình đào tạo ngành Trí tuệ nhân tạo tại Asia University Program. Bên cạnh nền tảng chuyên môn về AI, chương trình tích hợp kiến thức kinh tế, kinh doanh và xã hội, giúp sinh viên tiếp cận công nghệ trong nhiều bối cảnh ứng dụng khác nhau. Người học vì thế từng bước hình thành khả năng xác định bài toán, đánh giá dữ liệu, cân nhắc hiệu quả và những giới hạn khi đưa công nghệ vào thực tế.
Song song với chương trình học, sinh viên có cơ hội tiếp cận các hoạt động học thuật và kết nối chuyên gia, doanh nghiệp như hội thảo “Human Capital in the AI Economy”. Những hoạt động này giúp người học cập nhật cách công nghệ đang được ứng dụng ngoài thực tế, hiểu rõ hơn yêu cầu về kỹ năng và năng lực mà thị trường đang đặt ra, đồng thời có thêm cơ sở để định hình hướng phát triển nghề nghiệp.
Sinh viên ngành Trí tuệ nhân tạo tại Asia University Program học theo chương trình chuyển giao từ Asia University, Đài Loan (Trung Quốc), với lộ trình hai năm tại Việt Nam và hai năm tại Đài Loan. Sự kết hợp giữa nền tảng công nghệ, tư duy liên ngành, môi trường học tập quốc tế và kết nối thực tiễn hướng tới việc chuẩn bị cho sinh viên khả năng thích ứng với nhiều vai trò khác nhau trong thị trường việc làm tương lai.
