Trong bối cảnh giáo dục đại học ngày càng gắn chặt với nghiên cứu và thực tiễn, việc một sinh viên năm nhất tham gia công bố bài báo khoa học quốc tế không chỉ là dấu ấn cá nhân, mà còn phản ánh một hướng tiếp cận đào tạo mới: năng lực nghiên cứu được hình thành ngay từ những học kỳ đầu tiên.
Dưới sự dẫn dắt của TS. Lê Hà Vân, giảng viên chương trình Công dân toàn cầu tại Asia Vietnam, sinh viên Nguyễn Quốc Nguyên Khang, ngành Công nghệ bán dẫn, đã tham gia phát triển nghiên cứu “Community-based Mangrove Restoration in Ca Mau Province: Protecting Coastal Livelihoods in the Mekong Delta” (Phục hồi rừng ngập mặn dựa vào cộng đồng tại tỉnh Cà Mau: Bảo vệ sinh kế ven biển ở Đồng bằng sông Cửu Long). Công trình tập trung vào bài toán phục hồi rừng ngập mặn gắn với sinh kế cộng đồng tại Đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời liên hệ với các mục tiêu phát triển bền vững SDG 14 và SDG 15.
Từ bài tập học phần đến bài báo khoa học quốc tế
Nghiên cứu được khởi nguồn từ một học phần liên quan đến phát triển bền vững trong chương trình đào tạo. Từ yêu cầu phân tích một tình huống thực tế, đề tài từng bước được mở rộng thành nghiên cứu có hệ thống, trải qua nhiều vòng hoàn thiện học thuật trước khi được chấp thuận công bố. Trong quá trình đó, Nguyễn Quốc Nguyên Khang tham gia với vai trò đồng tác giả, trực tiếp xây dựng nội dung và thực hiện các phân tích học thuật.
“Ban đầu em xem đây là một bài tập học thuật, nhưng khi tìm hiểu sâu hơn, em nhận ra đây là một vấn đề rất gần với Việt Nam, đặc biệt là khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, nơi các yếu tố môi trường và sinh kế luôn gắn chặt với nhau”, Khang cho biết.
Từ nền tảng đó, nam sinh từng bước tiếp cận nghiên cứu theo hướng học thuật, rèn luyện khả năng đọc tài liệu chuyên ngành, phân tích vấn đề theo tư duy hệ thống và xây dựng lập luận dựa trên bằng chứng. Quá trình này không chỉ giúp hoàn thiện bài nghiên cứu, mà còn hình thành cách tiếp cận các vấn đề thực tiễn với chiều sâu và tính logic cao hơn.
Với Khang, hành trình ấy bắt đầu từ những thách thức rất cơ bản. Em cho biết khó khăn lớn nhất là đọc và hiểu tài liệu học thuật bằng tiếng Anh, vốn chứa nhiều thuật ngữ chuyên ngành và cách diễn đạt phức tạp. Để vượt qua, sinh viên phải chia nhỏ nội dung, ghi chú các ý chính và chủ động tra cứu những khái niệm quan trọng.
“Điều em học được không chỉ là kiến thức về một đề tài cụ thể, mà là cách đặt câu hỏi và tiếp cận vấn đề một cách có hệ thống. Khi hiểu cách đặt vấn đề, em có thể tự tin hơn khi bước vào những nghiên cứu tiếp theo”, Khang chia sẻ.
Hành trình nghiên cứu từ năm nhất và vai trò dẫn dắt của giảng viên
Theo TS. Lê Hà Vân, điểm khởi đầu của nghiên cứu không nằm ở một đề tài quá lớn, mà bắt đầu từ một bài tập học thuật được thiết kế có chủ đích. Trong học phần “Sustainable Development and Practice” (Phát triển bền vững và thực hành), sinh viên được yêu cầu lựa chọn một tình huống cụ thể, phân tích dưới góc nhìn hệ thống và từ đó đề xuất giải pháp có cơ sở khoa học, gắn với bối cảnh địa phương.
“Điều tôi chú ý ở Khang là cách em lựa chọn tài liệu và xây dựng lập luận tương đối chặt chẽ so với mặt bằng chung của sinh viên năm nhất. Tuy nhiên, để chuyển từ một bài tập học phần thành một công trình nghiên cứu, cả cô và trò đã phải đầu tư thêm thời gian đọc, bổ sung và chỉnh sửa qua nhiều vòng phản biện trước khi bài báo được chấp thuận”, TS. Lê Hà Vân chia sẻ.
Từ góc độ học thuật, giảng viên nhấn mạnh giá trị của cách tiếp cận theo tư duy hệ thống. Thay vì nhìn nhận vấn đề môi trường một cách đơn lẻ, nghiên cứu đặt rừng ngập mặn trong mối quan hệ với xói lở bờ biển, sinh kế người dân và khả năng thực thi chính sách.
“Khi tác động vào một yếu tố, cần hiểu nó sẽ kéo theo những thay đổi nào trong toàn bộ hệ thống. Chính cách tiếp cận này giúp nghiên cứu không dừng ở việc nêu vấn đề, mà hướng tới những gợi ý giải pháp có cơ sở”, cô cho biết.
Ý nghĩa của việc tiếp cận nghiên cứu từ sớm
Từ góc độ đào tạo, việc sinh viên tham gia nghiên cứu ngay từ năm nhất cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận giáo dục đại học. Sinh viên không còn chỉ tiếp nhận kiến thức, mà bắt đầu tham gia vào quá trình tạo ra tri thức thông qua việc đọc, phân tích và xây dựng lập luận.
TS. Lê Hà Vân cho rằng giá trị lớn nhất của việc tiếp cận nghiên cứu từ sớm nằm ở việc hình thành tư duy học thuật và bản lĩnh học tập.
“Khi sinh viên bắt đầu làm nghiên cứu, các em học cách đọc sâu hơn, nghĩ kỹ hơn và viết cẩn trọng hơn. Quan trọng hơn, các em học cách tiếp nhận góp ý, chỉnh sửa và theo đuổi chất lượng đến cùng. Đó là nền tảng quan trọng cho sự trưởng thành trong môi trường đại học quốc tế”, cô nhấn mạnh.
Ở góc độ cá nhân, trải nghiệm này cũng giúp Khang nhìn lại ngành học của mình theo một cách rộng hơn. Từ một sinh viên Công nghệ bán dẫn, em nhận ra công nghệ không tách rời khỏi bối cảnh xã hội và môi trường. Những công nghệ như cảm biến, dữ liệu hay hệ thống theo dõi hoàn toàn có thể góp phần giải quyết các bài toán liên quan đến biến đổi khí hậu và quản lý tài nguyên.
Từ góc độ đào tạo, việc sinh viên tham gia nghiên cứu ngay từ năm nhất cũng cho thấy cách Asia Vietnam xây dựng trải nghiệm học tập ở bậc đại học: người học không chỉ tiếp nhận kiến thức, mà còn từng bước tham gia vào quá trình tạo ra tri thức. Thông qua các học phần được thiết kế theo hướng nghiên cứu, sinh viên được tiếp cận sớm với phương pháp học thuật, đồng thời bồi đắp năng lực phân tích, phản biện và phát triển lập luận dựa trên bằng chứng.
