Mới đây, Báo Dân trí đăng tải bài viết “5 kỹ năng cần có của một nhân tài trong kỷ nguyên AI”, dẫn nhận định của PGS.TS Phạm Thị Liên, Giám đốc Đào tạo Asia University Program về những năng lực người trẻ cần chuẩn bị để thích ứng với những thay đổi của thị trường lao động trong nền kinh tế AI.
Theo “Future of Jobs Report 2025” của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), những chuyển dịch của thị trường lao động có thể tạo ra 170 triệu việc làm mới, đồng thời làm dịch chuyển khoảng 92 triệu việc làm hiện tại đến năm 2030. Cùng giai đoạn, khoảng 39% kỹ năng cốt lõi của lực lượng lao động được dự báo thay đổi.
Từ những chuyển động này, bài viết trên Dân trí đặt vấn đề về cách giáo dục đại học cần chuẩn bị cho người học trước một thị trường lao động liên tục biến đổi bởi công nghệ.
Theo PGS.TS Phạm Thị Liên, người học cần được trang bị một hệ năng lực có khả năng tiếp tục phát triển theo sự thay đổi của công nghệ và nghề nghiệp. Từ đó, chuyên gia đề xuất khung phát triển “nhân tài tương lai” với 5 nhóm năng lực gồm hiểu biết về AI, năng lực con người, học tập suốt đời, gắn kết doanh nghiệp và tư duy đổi mới.
Tại Asia University Program – chương trình hợp tác đào tạo giữa Trường Đại học FPT, Tập đoàn FPT và Asia University, Đài Loan (Trung Quốc), những năng lực này được phát triển thông qua chương trình chuyên môn, môi trường học tập quốc tế, lộ trình đào tạo và các hoạt động kết nối thực tiễn.
Hiểu biết AI – biết sử dụng và kiểm chứng công nghệ
PGS.TS Phạm Thị Liên cho rằng đại học không cần biến mọi sinh viên thành kỹ sư AI. Điều quan trọng là người học hiểu AI có thể làm gì, biết lựa chọn công cụ phù hợp, kiểm chứng đầu ra bằng tư duy phản biện và sử dụng công nghệ có trách nhiệm.
Hiểu biết AI vì thế không còn là năng lực riêng của người học công nghệ.
Tại Asia University Program, sinh viên Trí tuệ nhân tạo và Công nghệ bán dẫn xây dựng nền tảng về kỹ thuật, dữ liệu và hệ thống; trong khi sinh viên Quản trị kinh doanh, Tài chính tiếp cận công nghệ trong các bài toán phân tích, vận hành và ra quyết định thuộc lĩnh vực chuyên môn.
Năng lực con người – học cách giao tiếp, hợp tác và phản biện
Theo bài viết trên Dân trí, khi máy móc ngày càng thông minh, những năng lực gắn với tương tác giữa con người càng trở nên quan trọng.
Bên cạnh kỹ năng số và hiểu biết AI, nhân lực tương lai cần tư duy phản biện, sáng tạo, giao tiếp, khả năng hợp tác, lãnh đạo, thấu cảm và ý thức đạo đức.
Những năng lực này khó hình thành nếu chỉ được tách thành một nhóm “kỹ năng mềm” bên ngoài chương trình học. Người học cần thường xuyên được đặt vào những tình huống phải trình bày quan điểm, lắng nghe người khác, xử lý bất đồng và cùng nhau đi đến một kết quả.
Tại Asia University Program, các năng lực này được rèn luyện thông qua chương trình Công dân toàn cầu. Sinh viên thường xuyên thảo luận, thuyết trình, làm việc nhóm, phát triển dự án bằng tiếng Anh và tham gia các hoạt động trong môi trường học tập quốc tế.
“Điều em thấy mình thay đổi nhiều nhất không chỉ là tiếng Anh, mà là sự tự tin và chủ động. Em dám nói, đưa ra ý tưởng, tranh luận với các bạn và cùng cả nhóm tìm cách hoàn thành dự án”, Nguyễn Bảo Châu – sinh viên Asia University Program chia sẻ.
Học tập suốt đời – rèn khả năng thích nghi khi bối cảnh thay đổi
Một công nghệ phổ biến hôm nay có thể nhanh chóng được thay thế. Vì vậy, học tập suốt đời cần trở thành một phần của năng lực nghề nghiệp.
PGS.TS Phạm Thị Liên mô tả quá trình này qua chu trình Learn – Unlearn – Relearn: học điều mới, từ bỏ cách làm không còn phù hợp và tiếp tục cập nhật năng lực theo bối cảnh. Đây cũng là nền tảng của “learning agility” – khả năng học hỏi và thích nghi nhanh trước những trải nghiệm mới.
Dân trí ghi nhận, tại Asia University Program, lộ trình 2 năm tại Việt Nam – 2 năm tại Đài Loan tạo ra chính quá trình chuyển đổi đó. Sau hai năm xây dựng nền tảng chuyên môn, ngoại ngữ và phương pháp học tại Việt Nam, sinh viên tiếp tục thích nghi với môi trường học thuật, ngôn ngữ và văn hóa mới khi chuyển tiếp.
Mô hình 2+2 qua đó góp phần rèn khả năng tự học, thích nghi và liên tục làm mới bản thân – những năng lực cần thiết trong suốt quá trình nghề nghiệp.
Gắn kết doanh nghiệp – tiếp cận chuẩn nghề nghiệp từ giảng đường
Một điểm khác được đề cập là vai trò của doanh nghiệp trong mô hình giáo dục tương lai.
Theo chuyên gia Asia University Program, doanh nghiệp cần đi xa hơn vai trò nhà tuyển dụng để trở thành “co-designer” – đối tác đồng kiến tạo, đưa yêu cầu nghề nghiệp và những chuyển động của thị trường vào quá trình đào tạo.
Sinh viên Asia University Program được học tập trong hệ sinh thái FPT, có cơ hội tiếp xúc với chuyên gia, doanh nghiệp và các hoạt động chia sẻ chuyên môn để hiểu thêm về yêu cầu của thị trường lao động.
Khi chuyển tiếp sang Asia University, sinh viên tiếp tục học tập trong hệ sinh thái hợp tác công nghiệp – học thuật tại Đài Loan, với mạng lưới đối tác trải rộng từ công nghệ, bán dẫn đến kinh doanh, tài chính như TSMC, UMC, MediaTek, SPIL, AMD,…
Tư duy đổi mới – từ nhận diện vấn đề đến tạo ra giải pháp
Nếu gắn kết doanh nghiệp giúp sinh viên hiểu những vấn đề thực tế, tư duy đổi mới đòi hỏi người học tiến thêm một bước: nhận diện vấn đề, đặt câu hỏi và tìm cách giải quyết.
Theo PGS.TS Phạm Thị Liên, khi AI ngày càng hỗ trợ tốt hơn việc tìm kiếm và tổng hợp thông tin, khả năng phát hiện cơ hội và thử nghiệm những phương án mới sẽ trở nên quan trọng hơn.
Tại Asia University Program, sinh viên rèn luyện tư duy này qua các dự án xuất phát từ bài toán thực tế. Ngay từ năm nhất, các nhóm đã phát triển robot cứu hộ, bãi đỗ xe thông minh, hệ thống theo dõi hướng ánh sáng mặt trời và nhiều sản phẩm thuộc học phần chuyên ngành.
Gần đây, dự án “Golden Heart” có sự tham gia của Trần Công Minh – sinh viên ngành Công nghệ bán dẫn – đã nhận giải “Outstanding Excellent Award” tại “2026 Global BioHealth Innovation Ideathon”. Xuất phát từ bài toán hỗ trợ người gặp tai nạn không thể chủ động gọi trợ giúp, nhóm phát triển giải pháp kết hợp AI và cảm biến để phát hiện tình huống khẩn cấp.
Qua những dự án như vậy, sinh viên từng bước chuyển từ tiếp nhận kiến thức sang vận dụng kiến thức để tạo ra những giải pháp có giá trị thực tế.
Mô hình đại học sẵn sàng cho AI
Từ 5 nhóm năng lực trên, bài viết của Dân trí tiếp tục đặt ra một câu hỏi lớn hơn đối với giáo dục đại học: môi trường học tập cần thay đổi như thế nào để người học có thể hình thành những năng lực phù hợp với kỷ nguyên AI?
PGS.TS Phạm Thị Liên nhấn mạnh, một “AI Ready University – Đại học sẵn sàng cho AI” không thể được tạo ra chỉ bằng việc bổ sung thêm một số môn học công nghệ. Sự thay đổi cần diễn ra đồng bộ từ chương trình, phương pháp học, đội ngũ giảng viên đến kết nối doanh nghiệp và môi trường thúc đẩy đổi mới.
Sinh viên Asia University Program học chương trình chuyển giao từ Asia University – Top 401-500 đại học thế giới theo THE 2026; các lĩnh vực Kinh doanh và Kinh tế, Công nghệ đều thuộc nhóm 201-250. Sinh viên hoàn thành chương trình nhận bằng cử nhân do Asia University cấp.
“Giáo dục không chỉ chuẩn bị cho công việc của ngày hôm nay, mà phải kiến tạo năng lực cho ngày mai”, PGS.TS Phạm Thị Liên nhấn mạnh.
Theo Dân trí, trong một thị trường mà công nghệ có thể thay đổi nhanh hơn vòng đời của một kỹ năng, lợi thế dài hạn của người trẻ nằm ở khả năng hiểu và sử dụng công nghệ, làm việc với con người, tiếp tục học hỏi, đọc được những chuyển động của thị trường và biến kiến thức thành giải pháp.
Nguồn tham khảo: Báo Dân trí, bài “5 kỹ năng cần có của một nhân tài trong kỷ nguyên AI”
